llesson

Zapraszam w podróż z Janem Szczepanikiem

request: Poznaj biografię "polskiego Edisona"

Na początek przedstawiam bohatera tej lekcji:

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e8/Jan_Szczepanik_-_autograph_2.jpgJan Szczepanik - urodził się 13 czerwca w Rudnikach koło Mościsk (obecnie Ukraina). Wielki wynalazca o wszechstronnych zainteresowaniach i genialnej intuicji. Autor licznych patentów z różnych dziedzin techniki, nazywany „polskim Edisonem”.

Światowy sukces przyniosły  mu wynalazki tkackie (1896), za tkaninę kuloodporną król Hiszpanii odznaczył wynalazcę Orderem Izabeli Katolickiej (1902), za patent na telektroskop (1897) Szczepanika uznano prekursorem telewizji. W roku 1899 opatentował małoobrazkowy film kolorowy, metodę Polaka wykorzystały firmy Kodak i Agfa.

Szczepanik jest autorem pierwszych barwnych fotografii (1906 - 1914). W roku 1914 uzyskał patent na film dźwiękowy. Sławę w skali światowej przyniósł mu system filmu barwnego (1918-1925).].

Jan Szczepanik zmarł 18 kwietnia 1926 roku w Tarnowie.

 

Nie tylko moje podróże z Janem Szczepanikiem…

Poznawanie życia „polskiego Edisona” i gromadzenie wiedzy o jego wynalazkach stało się dla mnie interesującą podróżą. Byłam w różnych miejscach, spotykałam nie znanych mi dotąd ludzi i wracałam bogatsza w wiedzę i o Janie Szczepaniku, i o świecie wartości, którym miały służyć jego wynalazki.

Pierwszy etap podróży wiódł TRAKTEM  KROŚNIEŃSKIM!

Wielki wynalazca od wczesnego dzieciństwa do końca życia połączony był serdeczną więzią z Krosnem. Podczas tej „podróży w czasie i w przestrzeni” poznałam grono ludzi, tworzących środowisko rodzinne oraz społeczne, w których wzrastał Janek - chłopiec o wielkiej twórczej ciekawości świata. Wyłaniały się ulice; Szkolna 7 i Rynek 14, adresy domowe Janka. Bursaki 14 z domem Marii Konstantynowicz, otoczonym rozległym ogrodem, miejscem zabaw Janka z kolegami. Ukazywały się obrazy znanych krośnieńskich rodzin: Marii i Wojciecha Pików, Honoraty i Ignacego Łukasiewiczów, Marii i Antoniego Marsów, a przede wszystkim najbliższej rodziny Janka: Salomei i Wawrzyńca Gradowiczów.

Atmosferę tego domu poznałam dzięki spotkaniom z panią Marią Sundin - wnuczką Walerii Lenik, z d. Szczepanik, młodszą sześć lat od Janka „najukochańszą siostrą”, którą także wychowywali Gradowiczowie. Z zachowanych listów i kart pocztowych, przekazów rodzinnych wyłoniła się nie znana cecha wynalazcy: „człowieka rodzinnego”, kochającego swych opiekunów, troszczącego się o nich i pamiętającego o nich w każdej sytuacji życiowej. Na adres: „Krosno. Galizien”, do cioci Salomei i wujka Wawrzyńca Jan przez lata wysyłał z różnych części Europy oraz z Tarnowa korespondencję i inne przesyłki.

W Krośnie zawiązała się przyjaźń Jana Szczepanika - wynalazcy z Franciszkiem Mirandolą - poetą, która przetrwała różne koleje ich losów. Wynalazca kochał swoje miasto rodzinne, miał ambitny plan wybudowania wielkiej fabryki włókienniczej w Krośnie, co miało przyczynić się do rozwoju miasta w europejski ośrodek konkurujący z Lyonem.

Etapem drugim była KRAINA PIĘKNA!

Byłam w świecie wynalazków Jana Szczepanika odzwierciedlających urodę natury. W krainie obrazów i barw, które były urzeczywistnieniem głoszonej przez Cypriana Kamila Norwida myśli: „Piękno na to jest, by zachwycało”! Gobeliny „polskiego Edisona”, pierwsze w świecie barwne fotografie, jego wynalazki w dziedzinie filmu kolorowego budziły zachwyt. O „Apoteozie”, największym gobelinie utkanym przez Jana Szczepanika z okazji 50-lecia panowania cesarza Franciszka Józefa I, Gabriela Zapolska napisała: Zdumienie i podziw ogarnia na widok tej tkaniny, która zdaje się być najwyborniejszym rysunkiem, wykonanym z całą subtelnością artysty.

Pierwsze w świecie kolorowe fotografie wykonał Szczepanik metodą addytywną trójbarwną, przy użyciu aparatu fotograficznego, trójbarwnego rastra i kolorymetru (wszystkie urządzenia konstrukcji wynalazcy) i zaprezentował w 1903 roku.

Nad filmem barwnym Jan Szczepanik pracował wiele lat, prowadzone badania upewniły go, że najlepszy efekt daje metoda addytywna pozwalająca uzyskiwać wysoką jakość kolorów na ekranie. Dowodem sukcesu wynalazcy były entuzjastyczne opinie po prezentacji filmów:

  1. film plenerowy w okolicach Berlina,
  2. przebieg operacji chirurgicznej w szpitalu,
  3. pejzaż w Alpach Szwajcarskich.

Prasa pisała: Wielki polski wynalazca, przy pomocy genialnie wymyślonych przez siebie urządzeń, ukradł barwy i reprodukuje je z najdoskonalszą wiernością na płótnie ekranu…. Syn wynalazcy - Zbigniew z zachwytem opowiadał: Na ekranie zobaczyłem przepiękną przyrodę Alp w jakimś bajecznym kolorycie. Szmaragdowe jeziora, przepiękne ciemnobłękitne niebo a na jego tle ośnieżone szczyty Alp.

Przedstawiciele świata nauki podkreślali wysokie walory gamy barw uzyskanej przez Szczepanika. Wynalazkami w dziedzinie fotografii barwnej i kolorowego filmu Jan Szczepanik dawał wyraz swojej tęsknocie do pięknego świata i dzielenia się nim, byśmy żyć mogli w krainie piękna…

Etap trzeci prowadził KU LEPSZEMU ŚWIATU!

W dorobku „polskiego Edisona” jest wiele wynalazków o charakterze użytecznym. Świadczą one o wszechstronnych uzdolnieniach Szczepanika a także o tym, że chciał swoimi wynalazkami służyć ludziom, także w życiu codziennym. Należą do nich:

  • pakiet wynalazków włókienniczych, które unowocześniły proces tkacki;
  • pancerz kulochronny”, szczególny wynalazek tkacki - kuloodporna tkanina jedwabna;
  • system alarmowy, który miał zapobiegać katastrofom kolejowym, do jakich dochodziło w wyniku zderzania się pociągów jadących naprzeciw siebie;
  • samoczynny regulator ciągu, tzw. caloridul, urządzenie do automatycznego regulowania dopływu powietrza do palenisk kotłowych, co zmniejszało zużycie węgla;
  • innowacyjny projekt wyrobu wełny torfowej stosowanej w chirurgii;
  • pług z regulatorem głębokości skiby, który testowany był w dobrach hrabiego Tyszkiewicza;
  • słońcozbiory” - projekt wykorzystania energii słonecznej przy pomocy olbrzymich zwierciadeł przyciągających i gromadzących promienie słoneczne;
  • fotosculptor - urządzenie do seryjnej produkcji wyrobów artystycznych. Wynalazek zaniepokoił artystów i Szczepanik przestał się nim interesować.

Wynalazki służące ulepszaniu świata potwierdzały opinię, że wielki wynalazca swymi pomysłami wybiegał poza swój czas i możliwości realizacji.

Wielkiego wynalazcę spotkałam także w STREFIE LITERATURY, do której wprowadzili go wybitni przedstawiciele Młodej Polski: Gabriela Zapolska - autorka opowiadania pt. „Intuicja” i Kazimierz Przerwa Tetmajer twórca liryku „Statek odkrywczy” oraz przyjaciel wynalazcy Franciszek Mirandola autor wiersza „Szczepanikowi”, Ludwik Szczepański autor „powieści fantastycznej” „Król powietrza” a także amerykański pisarz Mark Twain, który uczynił wynalazcę bohaterem dwu opowiadań. Geniusz wielkiego wynalazcy stał się inspiracją dla twórców literatury.

Zapraszam do kolejnych spotkań z „polskim Edisonem”.